A piece of my art : "Μοναξιά"

«Η μοναξιά είναι σαν μια βροχή…» γράφει ο Ρίλκε στο « Βιβλίο των Εικόνων»(«Εκλογή από το ποιητικό έργο του Rainer Maria Rilke»,Μετ.Αρης Δικταίος,Εκδ.Κάδμος,1957).Μια βροχή που πέφτει από ουρανούς που δεν βλέπουμε.Μια βροχή που μας διαποτίζει μέχρι να γίνει η ίδια μας η ουσία.Η μοναξιά δεν είναι απουσία, είναι η πρώτη μορφή παρουσίας.

Στην ελληνική τραγωδία, η μοναξιά δεν είναι ψυχική κατάσταση, είναι κοσμική συνθήκη.Ο Οιδίπους βλέπει μόνο όταν τυφλωθεί.Η Αντιγόνη γίνεται φως μόνο όταν μείνει μόνη μπροστά στον θάνατο.Ο Προμηθέας, δεμένος στον βράχο, είναι η ίδια η εικόνα της μοναξιάς που αντιστέκεται.Η μοναξιά είναι η σκηνή όπου ο άνθρωπος συναντά το πεπρωμένο του χωρίς μάρτυρες. του  Η μοναξιά του Φιλοκτήτη,την οποία μας δίδαξε  ο Σοφοκλής,είναι ακόμη και σήμερα  σύγχρονη γιατί  μιλά για κάτι που αναγνωρίζουμε :την εγκατάλειψη από την κοινότητα,την αίσθηση ότι ο πόνος μας δεν χωράει πουθενά,την αξιοπρέπεια που γίνεται άμυνα,την ανάγκη για έναν άλλον άνθρωπο που θα μας πλησιάσει χωρίς να μας χρησιμοποιήσει.

Ο Άγγλος παιδίατρος και ψυχαναλυτής, που είχε ιδιαίτερη επιρροή στον τομέα της θεωρίας των σχέσεων αντικειμένων και της αναπτυξιακής ψυχολογίας ,Donald Winnicott στο έργο του «Από την Παιδιατρική  στην Ψυχανάλυση»(Εκδ.Καστανιώτης,2002),μιλά για την «ικανότητα να είναι κανείς μόνος».Αυτή η ικανότητα δεν είναι απομόνωση, είναι εσωτερική σταθερότητα.Είναι η δυνατότητα να αντέχεις τον εαυτό σου.

Ο Yalom υπενθυμίζει ότι η μοναξιά είναι μία από τις τέσσερις θεμελιώδεις υπαρξιακές ανησυχίες.Δεν θεραπεύεται, αναγνωρίζεται.

Ο Jung σημειώνει ότι ο άνθρωπος γίνεται πραγματικά μόνος όταν αρχίζει να ακούει τη φωνή του εσωτερικού του κόσμου.Η μοναξιά είναι η είσοδος στο ασυνείδητο.

Ο Freud δείχνει ότι ο άνθρωπος είναι μόνος απέναντι στο ασυνείδητό του.Κανείς δεν μπορεί να δει τις εσωτερικές μας συγκρούσεις.Κανείς δεν μπορεί να μπει στα όνειρά μας.Η μοναξιά είναι η σκιά του ασυνείδητου.

Ο Lacan γράφει ότι «η επιθυμία του ανθρώπου είναι η επιθυμία του Άλλου».Αλλά ο Άλλος δεν μπορεί ποτέ να μας δώσει αυτό που πραγματικά ζητάμε.Η επιθυμία είναι πάντα ανολοκλήρωτη.Το υποκείμενο είναι μια ρωγμή.Η μοναξιά είναι η πληγή της επιθυμίας.

Ο Καβάφης γνωρίζει τη μοναξιά της αυτογνωσίας.Στο «Όσο μπορείς» γράφει:«Μην την εξευτελίζεις…»Η μοναξιά είναι η ηθική της αξιοπρέπειας.Στο «Πόλις», η μοναξιά γίνεται μοίρα:όπου κι αν πας, κουβαλάς τον εαυτό σου.

Ο Ρίτσος γράφει:«Κι ήταν ωραία η μοναξιά, γιατί ήταν δική μου» («Μοναξιά»,Ποιήματα ,Κέδρος,τομ.Β,1961).Η μοναξιά του Ρίτσου είναι πολιτική, υπαρξιακή, ποιητική.Είναι η μοναξιά του εξόριστου, του φυλακισμένου, του ανθρώπου που δεν παραδίδει την ψυχή του.

Ο  Λειβαδίτης βλέπει τη μοναξιά ως μυστήριο όταν γράφει στην «Αυτοβιογραφία»(Συλλογή «Νυχτερινός Επισκέπτης»(Κέδρος,2006) :«Κι αν δεν μ’ αγαπήσει κανείς, θα ’χει αγαπήσει η μοναξιά μου».Η μοναξιά του Λειβαδίτη είναι σχεδόν μεταφυσική.Η νύχτα, ο έρωτας, ο Θεός, η απουσία,όλα συναντιούνται σε μια σκοτεινή λάμψη.

Η Χάννα Αρεντ ,συσχετίζοντας τη μοναξιά με το πολιτικό στοιχείο ( «Η Ανθρώπινη Κατάσταση»,Εκδ.Πατάκης,2020) ,διακρίνει τη μοναξιά από την απομόνωση.Η μοναξιά είναι η προϋπόθεση της σκέψης. Η απομόνωση είναι η καταστροφή της.

Τέλος,ο διάσημος Γάλλος φαινομενολόγος Μωρίς Μερλώ‑Ποντύ στο «Προοίμιο της Φαινομενολογίας της Αντίληψης»(Εκδ.Ερασμος,2007) τονίζει ότι  το σώμα είναι ο πρώτος τόπος μοναξιάς.Είμαστε πάντα μέσα στο σώμα μας, αλλά ποτέ δεν το κατέχουμε πλήρως.Η μοναξιά είναι η απόσταση ανάμεσα στο «εγώ» και στο «σώμα μου».

Ο Γάλλος συγγραφέας, φιλόσοφος και θεωρητικός της λογοτεχνίας Μωρίς Μπλανσό στο έργο του «Ο Χώρος της Λογοτεχνίας»(Εκδ.Πλέθρον,2018), μιλά για τη «μοναξιά του έργου».Η γραφή είναι μια πράξη αυτοεξορίας.Το λευκό της σελίδας είναι άβυσσος.

Αλλά υπάρχει και η δημιουργική μοναξιά: η μοναξιά του καλλιτέχνη.Η δημιουργία είναι μια συνομιλία με το κενό.Η μοναξιά είναι η μήτρα του έργου.

Η Μοναξιά στη Μουσική, στη Ζωγραφική, στον Χορό είναι :Η σιωπή πριν από τη νότα.Ο καμβάς πριν από το χρώμα.Το σώμα πριν από την κίνηση.Η δημιουργία είναι η στιγμή που η μοναξιά γίνεται μορφή.

Η Μοναξιά είναι μια πύλη προς το άγνωστο.Υπάρχει μια στιγμή όπου η μοναξιά παύει να είναι ψυχική, κοινωνική, φιλοσοφική. Γίνεται μεταφυσική.Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι δεν είναι μόνος επειδή λείπουν οι άλλοι, αλλά επειδή βρίσκεται μπροστά στο άπειρο.

Η μυστική παράδοση μιλά για τη «νύχτα της ψυχής».Ο Θεός ως απόλυτη παρουσία και απόλυτη απουσία.Η μοναξιά ως προσευχή χωρίς λέξεις.

Αλλά υπάρχει και η μοναξιά που λειτουργεί ως μεταμόρφωση .Η μοναξιά που δεν πληγώνει αλλά γεννά.Η μοναξιά ως φως.Η μοναξιά ως ο τόπος όπου ο άνθρωπος συναντά τον εαυτό του και τον υπερβαίνει.

Η μοναξιά είναι η πιο κοινή ανθρώπινη εμπειρία.Και όμως, είναι η πιο μυστική.Όταν μιλάμε για τη μοναξιά μας, δεν είμαστε πια μόνοι.Η μοναξιά γίνεται γέφυρα.Γίνεται φως.Γίνεται ο τόπος όπου η ύπαρξη συναντά την αλήθεια της.

Πηγή: Σταμάτης Παγανόπουλος- Facebook

Νένα Μεϊμάρη