¨Γυναίκα-αρχαιότητα-καταπίεση¨

Η πατριαρχία ως κοινωνικό σύστημα έχει πολύ γερά θεμέλια, καθώς οι βάσεις έχουν τεθεί ήδη από την αρχαιότητα. Η αρχαία ελληνική κοινωνία ήταν καθαρά ανδροκεντρική κι όπως εύστοχα είπε ο Γάλλος ελληνιστής P. Vidal- Naquet, αποτελούσε ¨μια κλειστή λέσχη ανδρών¨. Οι γυναίκες ήταν περιορισμένες εντός του σπιτιού με τις οικιακές ασχολίες και θεωρούνταν το μέσο αναπαραγωγής διαδόχων για έναν άντρα. Εντύπωση προκαλεί ακόμη κι η άποψη του Πυθαγόρα, που χαρακτηρίζει τη γυναίκα ως σκότος. Σκοπός της εκπαίδευσης των κοριτσιών ήταν να προετοιμαστούν για την μελλοντική τους οικογένεια κι όχι να μορφωθούν για τις ίδιες και ν’ αναπτυχθούν πνευματικά σε προσωπικό επίπεδο.

Ο γάμος θεωρούνταν κάτι το επιβεβλημένο και η κανονικότητα που έπρεπε να ακολουθείται μένοντας αδιατάρακτη. Βασική αρχή ήταν η κοινωνική σταθερότητα κι η αποφυγή υπερβολών, χωρίς να αλλάζουν οι πρακτικές και το καταστημένο. Οι γυναίκες είχαν ελάχιστα δικαιώματα σε σχέση με τα αντίστοιχα των αντρών, καθώς δεν μπορούσαν να ψηφίζουν, να κατέχουν γη, νακληρονομούν, να κατέχουν δημόσιο αξίωμα ή να συμμετέχουν σε δημόσιες συνελεύσεις. Όλες έπρεπε να παντρευτούν, δεν νοούνταν οι γυναίκες να μένουν εκτός γάμου. Οι παντρεμένες ανήκαν εξολοκλήρου στην εξουσία του συζύγου τους, ενώ πριν το γάμο ήταν κτήμα του πατέρα τους. Θα λέγαμε πως ο γάμος για τις γυναίκες ήταν ότι κι ο πόλεμος για τους άντρες, κατά κάποιο τρόπο αποτελούσε την ολοκλήρωση της φύσης τους.

Αυτές που είχαν κάποιο ρόλο θρησκευτικό-κοινωνικοπολιτικό ήταν οι ιέρειες, που έχαιραν γενικής εκτίμησης μέσα στην κοινότητα κι είχανε μια σχετική ελευθερία σε σχέση με τις υπόλοιπες. Γενικά η θρησκεία και οι πρακτικές γύρω από αυτήν ήταν ευκαιρία για κοινωνικές επαφές και για να ξεφεύγουν οι γυναίκες από την καταπίεση μέσα στην οποία ζούσαν καθημερινά. Σε περίπτωση που μία γυναίκα χήρευε, υποχρεούνταν να παντρευτεί έναν κοντινό συγγενή της προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η περιουσία θα παραμείνει εντός της οικογένειας. Η χήρα δεν ήταν κύρια του εαυτού της, ακόμη κι αν είχε παιδιά έπρεπε κάποιος να της τα εποπτεύει. Η ανεξαρτησία ήταν κάτι το οποίο η γυναίκα δεν κατείχε σε καμία φάση της ζωής της και κάτω από καμία συνθήκη.

Ήταν κοινώς αποδεκτό λοιπόν ότι οι γυναίκες ήταν υποδεέστερες από τον άντρα μέσα στην κοινωνία, ενώ βρίσκονταν περιχαρακωμένες στα όρια του σπιτιού και της ανατροφής των παιδιών τους. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο οι χήρες ήταν μια ομάδα γυναικών που δεν είχανε ελευθερία κινήσεων, καθώς ο γάμος όφειλε να επαναληφθεί για να καλυφθεί το κενό αυτό. Φυσικά σε καιρό πολέμου ήταν πολύ δύσκολες οι συνθήκες, καθώς κινδύνευαν με δουλεία, αρπαγή ή και εξορία.

Ενδιαφέρον έχουν τα λόγια του Πλάτωνα στην Πολιτεία, έχοντας μια αίσθηση διαχρονικής ευχής: «Θα μπορούσαμε λοιπόν Γλαύκωνα να παραδεχτούμε, ότι αν κάποτε η πόλη μας βρεθεί στο μέλλον να κατοικείται, βιώνοντας ένα πολίτευμα κορυφαίας τελειότητας, τότε ο γυναικείος πληθυσμός θα απολαμβάνει ίση μεταχείριση άνευ διακρίσεων με τους υπόλοιπους πολίτες», (543, g, a-b).

Πηγή: Μαρία Καρανίκα, Αρχαιολόγος-Υποψ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Κρήτης

Βιβλιογραφία:

 Arrigani Giampera (επιμ.), 2007. Οι γυναίκες στην αρχαία Ελλάδα, University

Studio Press

 Boys-Stones et al., 2009. The Oxford Handbook of Hellenic Studies, Oxford

University Press

 Yalom Marilyn, 2012. Η ιστορία της συζύγου

 Λεντάκης Α., 1986. Είναι η γυναίκα κατώτερη από τον άνδρα ή Πώς

κατασκευάζεται η γυναίκα;

*(Στην εικόνα τοιχογραφία από την Πομπηία με την φιλόσοφο Σωσιπάτρα)

Νένα Μεϊμάρη