Οι επιπτώσεις του πένθους στον εγκέφαλό μας [της Κατερίνας Κατσάρα, Ψυχολόγος Msc – Ψυχοθεραπεύτρια GACBP]

Οι επιπτώσεις του πένθους στον εγκέφαλό μας

-       Γράφει η Κατερίνα Κατσάρα, Ψυχολόγος Msc – Ψυχοθεραπεύτρια GACBP

Περισσότεροι από 900.000 ηλικιωμένοι χηρεύουν κάθε χρόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες και πάνω από τις μισές Αμερικανίδες ηλικίας άνω των 64 ετών έχουν υποστεί συζυγικό πένθος. Αν και πολλοί είναι αρκετά ανθεκτικοί, άλλοι έχουν μια πιο περίπλοκη πορεία. 

Συγκεκριμένα συμπτώματα πένθους, που επιμένουν για περισσότερο από 6 μήνες, αποτελούν τα κριτήρια συναίνεσης για τη διάκριση του φυσιολογικού πένθους από το περίπλοκο πένθος. Αυτές οι ομάδες συμπτωμάτων περιλαμβάνουν:

(α) τη στεναχώρια αποχωρισμού (έντονη λαχτάρα και αναζήτηση του αποθανόντος, ενοχλητικές ενοχλητικές σκέψεις για τον αποθανόντα και υπερβολική μοναξιά)

 και (β) γνωστικά, συναισθηματικά και συμπεριφορικά συμπτώματα (ματαιότητα για το μέλλον, μούδιασμα ή αποστασιοποίηση, δυσπιστία για το θάνατο, αίσθηση ότι η ζωή δεν έχει νόημα ή ότι ένα μέρος του εαυτού μας έχει πεθάνει, χαμένη αίσθηση ασφάλειας ή εμπιστοσύνης, ανάληψη σωματικών συμπτωμάτων του αποθανόντος ή υπερβολικός θυμός που σχετίζεται με το θάνατο). 

Οι ενοχλητικές σκέψεις και η αποφυγή αυτών των σκέψεων είναι διαδεδομένες κατά τη διάρκεια του πένθους. Έντονες, απρόσκλητες σκέψεις και εικόνες του αποθανόντος αγαπημένου προσώπου και του γεγονότος του θανάτου εμφανίζονται και επιβάλλουν την προσοχή του ατόμου. Στα περισσότερα άτομα που πενθούν, οι ενοχλητικές σκέψεις και η αποφυγή μειώνονται με την πάροδο του χρόνου, αλλά μπορεί να επιμένουν για χρόνια. Τα κριτήρια για το περίπλοκο πένθος περιλαμβάνουν ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα διεισδυτικών σκέψεων και λαχτάρας για το θανόν αγαπημένο πρόσωπο. Τα άτομα με περίπλοκo πένθος είναι πιο πιθανό να "πυροδοτούνται" από ενδείξεις που σχετίζονται με το πένθος ή να έχουν μια προκατάληψη της προσοχής τους για τις ενδείξεις αυτές.

Οι γνωστικές αλλαγές που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια του πένθους περιλαμβάνουν κακή μνήμη, επίμονες σκέψεις και δυσκολία συγκέντρωσης και είναι σημαντικά πιο έντονες από εκείνες που αναφέρουν οι μη πενθούντες μάρτυρες. Η νευροψυχολογική λειτουργία σε άτομα με πένθος ηλικίας 80-95 ετών, σε σύγκριση με άτομα χωρίς πένθος, έδειξε ότι το πένθος συνδέεται διαχρονικά με επιδείνωση της γνωστικής απόδοσης, ειδικά όσον αφορά την προσοχή και τη μνήμη. 

Επομένως, το πένθος έχει μεγάλη επίδραση: 

1.     Στην μνήμη

2.     Στην προσοχή 

3.     Στην επεξεργασία των συναισθημάτων

4.     Φλεγμονές.

Δυστυχώς, δεν υπάρχει κανένα μαγικό φίλτρο που μπορεί να αποκαταστήσει την ικανότητά σας να λειτουργείτε όταν σας κυριεύει το συναίσθημα. Όμως, οι παρακάτω στρατηγικές μπορεί να σας βοηθήσουν να νιώσετε πιο ήρεμοι καθώς βρίσκετε το δρόμο σας προς μια νέα κανονικότητα.

Εξασκηθείτε στην αυτοφροντίδα. Όταν νιώθετε ότι ο κόσμος σας καταρρέει, το πιο σημαντικό πράγμα που μπορείτε να κάνετε είναι να επικεντρωθείτε στον εαυτό σας. Αν αφιερώσετε χρόνο για να τρώτε καλά, να ασκείστε και να κοιμάστε, θα βοηθήσετε το σώμα και το μυαλό σας να ανακάμψουν από τη θλίψη. Ο ανεπαρκής ύπνος είναι ιδιαίτερα προκλητικός για το μυαλό μετά το πένθος. Ο διαταραγμένος ύπνος επηρεάζει τη νόηση και τη συγκέντρωση. Το πένθος συχνά οδηγεί σε προβλήματα ύπνου, οπότε πρέπει να κάνετε ό,τι μπορείτε για να καθιερώσετε μια καλή ρουτίνα ύπνου.

Κάντε ένα διάλειμμα. Είναι σκόπιμο -ακόμη και απαραίτητο- να πάρετε κάποιο χρονικό διάστημα από τη δουλειά και τις καθημερινές ευθύνες σας για να επεξεργαστείτε το πένθος σας. Κάθε κατάσταση είναι μοναδική και δεν υπάρχει καθορισμένο χρονοδιάγραμμα για το πότε πρέπει να επιστρέψετε στο παιχνίδι. Αλλά είναι σημαντικό να καθορίσετε ένα λογικό χρονοδιάγραμμα, ώστε η θλίψη σας να μην κυριαρχεί στη ζωή σας.

Αμφισβητήστε τα αρνητικά μοτίβα σκέψης. Το να μοιράζεστε αναμνήσεις είναι υγιές, αλλά το να αναπολείτε το τι θα γινόταν αν δεν γινόταν μπορεί να σας κουράσει. Δεν είναι μόνο ότι σκεφτόμαστε την απώλειά μας, αλλά και τις καταστάσεις που συνδέονται με αυτή την απώλεια. Έτσι, αντί να κατευθυνθείτε σε μια λαγότρυπα αρνητικής αυτο-ομιλίας - ίσως θα έπρεπε να είχα πει κάτι, ίσως θα έπρεπε να είχα κάνει κάτι, ίσως φταίω εγώ - επιλέξτε να χαρείτε τις ευτυχισμένες αναμνήσεις σας.

Πάρτε υποστήριξη. Αν δυσκολεύεστε να σκεφτείτε καθαρά και να επιστρέψετε στις καθημερινές σας δραστηριότητες, ζητήστε βοήθεια. Οι ομάδες υποστήριξης μπορούν να προσφέρουν πολύτιμους πόρους για τη διαχείριση του πένθους. Άνθρωποι που έχουν βρεθεί στη θέση που βρίσκεστε εσείς μπορούν να μοιραστούν εργαλεία και στρατηγικές που θα σας βοηθήσουν να επιστρέψετε στη ζωή. Η σύντομη ατομική συμβουλευτική μπορεί επίσης να είναι ωφέλιμη, ιδίως αν δυσκολεύεστε να ολοκληρώσετε τις συνήθεις δραστηριότητές σας και να αλληλεπιδράσετε με τους αγαπημένους σας.

Ψάξτε να βρείτε το θετικό. Δεν είναι ασυνήθιστο η θλίψη να εξελίσσεται σε δυσπροσαρμοστική σκέψη. Με λίγη εξάσκηση, μπορείτε να μάθετε να αναδιαμορφώνετε σχεδόν κάθε κατάσταση ώστε να εστιάζετε στα θετικά. Η ιδέα είναι να αναδιαμορφώσετε την εμπειρία σας με έναν τρόπο που σας επιτρέπει να προχωρήσετε μπροστά με περισσότερη ειρήνη.

 

Clayton P. J. (1990). Bereavement and depression. Journal of Clinical Psychiatry, 51, 34–40

Clayton P. J., Halikes J. A., Maurice W. L. (1971). The bereavement of the widowed. Diseases of the Nervous System, 32, 597–604Maccallum F., Bryant R. A. (2010). Attentional bias in complicated grief. Journal of Affective Disorders, 125, 316–322